ഉത്തരാഫ്രിക്കയിലെ ഇസ്ലാമിക ചരിത്രത്തില് സ്വതന്ത്ര ഭരണസംവിധാനം രൂപംകൊണ്ട ആദ്യകാല ശ്രമങ്ങളിലൊന്നാണ് ഇദ്രീസ് വംശത്തിന്റെ ഭരണകാലം. പ്രവാചക വംശബന്ധം, മതനൈതിക നേതൃത്വം, രാഷ്ട്രീയ സ്വതന്ത്രത എന്നീ ഘടകങ്ങള് ഒരുമിച്ചു വന്നപ്പോഴാണ് ഇദ്രീസ് ഭരണകൂടം ശക്തി നേടിയത്. ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഏകീകരണത്തിലും ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെ വികസനത്തിലും ഇദ്രീസ് രണ്ടാമന് നിര്ണായക പങ്കുവഹിച്ചു. നഗരവികാസം, ഭരണക്രമീകരണം, വിദ്യാഭ്യാസ പ്രോത്സാഹനം എന്നിവയിലൂടെ ഈ കാലഘട്ടം ചരിത്രത്തില് പ്രത്യേക സ്ഥാനമെടുത്തു.
ബാഗ്ദാദ് തലസ്ഥാനമായി അബ്ബാസീ ഖലീഫമാര് വാഴുന്ന കാലം. വിശാലമായ ഈ സാമ്രാജ്യത്തില് നിന്ന് രണ്ടു ഭാഗങ്ങള് വേര്പ്പെട്ടുപോയി. ഒന്ന് യൂറോപിലെ സ്പെയിന്. അവിടെ അമവി കുടുംബത്തിലെ അബ്ദുറഹ്മാന് ഒന്നാമന് അമവി ഭരണം സ്ഥാപിച്ചു. മറ്റൊന്ന് ആഫ്രിക്കയിലെ മൊറോക്കോ ആണ്. അവിടെ നിലവില് വന്നത് ഇദ്രീസീ ഭരണമായിരുന്നു.
അലവികളില്പെട്ട, നാലാം ഖലീഫ അലിയ്യുബ്നു അബീത്വാലിബിന്റെ പരമ്പരയിലെ ഇദ്രീസുബ്നു അബ്ദില്ലയാണ് ബര്ബറുകളുടെ പിന്തുണയോടെ ത്വന്ജയില് ഈ ഭരണകൂടം സ്ഥാപിച്ചത്. 130 വര്ഷക്കാലം ഇവര് മൊറോക്കോയില് അധികാരം വാണു.
ഇദ്രീസിന്റെ ഭരണം അബ്ബാസീ ഖലീഫ ഹാറൂന് അല് റഷീദിന് തലവേദനയായി. ബഗ്ദാദില് നിന്നും അതിവിദൂരമായതിനാല് മൊറോക്കോയിലേക്ക് സൈനികനീക്കം അസാധ്യവുമായിരുന്നു. ഒടുവില് തന്റെ ചാരനെ ത്വന്ജയിലേക്കയച്ചു ഹാറൂന്. അദ്ദേഹം ഇദ്രീസിന്റെ അടുപ്പക്കാരനായി അഭിനയിച്ചു. അങ്ങനെ തന്ത്രത്തില് ഇദ്രീസിനെ വകവരുത്തുകയും ചെയ്തു.
പിതാവ് ഇദ്രീസ് മരിക്കുമ്പോള് മാതാവ് കന്സയുടെ ഉദരത്തില് വളരുകയായിരുന്നു ഇദ്രീസ് രണ്ടാമന്. പതിനൊന്നാം വയസ്സില് അവനെ മൊറോക്കൊക്കാര് തങ്ങളുടെ രാജാവായി വാഴിച്ചു ഹിജ്റ 177ലായിരുന്നു ഇത്.
ഇദ്രീസ് ഭരണം യഥാര്ഥത്തില് സ്ഥാപിതമായതും അടിയുറച്ചതും ഇദ്രീസ് രണ്ടാമന്റെ കാലത്താണ്. അറബ് വംശജരെയും ആഫ്രിക്കയിലെ ബര്ബറുകളേയും ഐക്യപാത യിലേക്ക് നയിച്ച് വടക്കു പടിഞ്ഞാറന് ആഫ്രിക്കയെ അദ്ദേഹം ഏകീകരിച്ചു.
ഈ മേഖലയില് സജീവമായിരുന്ന ഖവാരിജിലെ സഫരിയ്യ വിഭാഗത്തെ ഇദ്രീസ് രണ്ടാമന് നാമാവശേഷമാക്കി.
അബ്ബാസീ തലസ്ഥാനമായ ബഗ്ദാദ്, സ്പെയിന് തലസ്ഥാനമായ കൊര്ദോവ എന്നിവയോട് കിടപിടിക്കാവുന്ന ഫാസ് നഗരം നിര്മിച്ചതും ഇദ്രീസ് രണ്ടാമനാണ്.
36-ാം വയസ്സില് നിര്യാതനായി. പിന്ഗാമികളായി വന്ന മക്കള് പക്ഷേ അധികാര വടംവലി നടത്തി. മകന് മുഹമ്മദുബ്നു ഇദ്രീസ് അധികാരമേറ്റെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരന്മാര് മറ്റു വിഭാഗങ്ങളില് സ്വയം പ്രഖ്യാപിത ഭരണാധികാരികളായി. അവര് തമ്മില് വഴക്കും തുടങ്ങി.
അലിയ്യുബ്നു മുഹമ്മദ് (ഹി. 221), സഹോദരന് യഹ്യ ഒന്നാമന് (ഹി. 234), യഹ്യ രണ്ടാമന്, അലി രണ്ടാമന്, യഹ്യ മൂന്നാമന് എന്നിവര് പിന്നീട് ഭരണഭാരമേറ്റു. അതിനിടെ, ഇദ്രീസ് ഭരണത്തിലെ അസ്ഥിരത മുതലാക്കി ഫാത്വിമികള് ഹി. 292ല് ഫാസ് ആക്രമിച്ചു. അവര് അന്നത്തെ ഭരണാധികാരി യഹ്യ മൂന്നാമനെ നാടുകടത്തുകയും ഇദ്രീസീ പ്രദേശങ്ങള് തങ്ങളുടെ സാമ്രാജ്യത്തിലേക്ക് കൂട്ടിച്ചേര്ക്കുകയും ചെയ്തു.
പത്തു വര്ഷം അങ്ങനെ പോയി. പിന്നീട് ഹി 301ല് ഹസനുബ്നു മുഹമ്മദ് എന്ന ഇദ്രീസിയ്യ രാജകുമാരന് ഫാസില് നിന്ന് ഫാത്വിമികളെ തുരത്തി.
പക്ഷേ, ഹസന് അധികകാലം ആയുസ്സുണ്ടായില്ല. പടിഞ്ഞാറു ഭാഗത്തെ അമവികളുടെയും കിഴക്കു ഭാഗത്തെ ഫാത്വിമികളുടെയും അക്രമണങ്ങളെ ചെറുക്കുന്നതില് അദ്ദേഹം പരാജയപ്പെട്ടതോടെ ഇദ്രീസീ ഭരണം ഓര്മയിലേക്ക് വിടവാങ്ങി.
130 വര്ഷമാണ് അലവികള് (ഇദ്രീസികള്) മൊറോക്കോയുടെ ഭാഗധേയം നിര്ണയിച്ചത്.
